Obiekty Szlaku Kanału Elbląskiego - Baza PZW Węgle-Żukowo

Utworzono .

Baza PZW Węgle Żukowo 03

Wieś Węgle-Żukowo założono w 1577 roku przez mennonitów. W tej miejscowości, położonej niespełna 50 metrów od szlaku Kanału Elbląskiego, znajduje się stara baza rybacka. Kiedyś funkcjonowała tu przystań, do której zawijały małe statki wycieczkowe. Obecnie to obiekt Polskiego Związku Wędkarskiego. W bliskim sąsiedztwie przystani zachował się budynek zajazdu „Trzy Róże”. Obiekt znajduje się na terenie faunistycznego rezerwatu przyrody Jezioro Drużno. We wsi znajdują się zagrody holenderskie, stacje pomp oraz młyn oznaczony datami 1859–1933.

Lech Słodownik

Baza Polskiego Związku Wędkarskiego

Węgle–Żukowo

Węgle i Żukowo to dawne osady rybackie położone nad jez. Druzno, w odległości 7 km od Elbląga. Węgle nazywały się do 1945 r. „Wengeln” a Żukowo „Reichhorst”. Osady te znajdują się niespełna 50 metrów od szlaku Kanału Oberlandzkiego (Elbląskiego). Obie zostały założone przez mennonitów, przy czym Węgle w roku 1577, a Żukowo w 1631. Po uruchomieniu Kanału Oberlandzkiego (Elbląskiego) znaczenie tych osad niepomiernie wzrosło, bowiem obok przechodził ruchliwy szlak żeglugowy prowadzący z Elbląga w stronę Kanału Oberlandzkiego (Elbląskiego) oraz w stronę ujścia rzeki Dzierzgoń i przystani w Bągarcie. Pływały tutaj również mniejsze łodzie rybackie i osobowe. Dość powiedzieć, że dawni mieszkańcy Tropów (niem. Streckfuß), leżących w pobliżu Zatoki Malborskiej (niem. Marienburger Wyck) udawali się często na zakupy do Elbląga łodziami. Natomiast w wąskim przesmyku, na zachodnim jego brzegu, prowadzącym ze wspomnianej Zatoki Malborskiej na jez. Druzno znajdowała się znana i często odwiedzana gospoda Ernsta Abrahama. Chodzi tutaj o nieistniejący punkt osadniczy o nazwie Kępina (niem. Strömhäuser). Lokal ten miał do dyspozycji gości obszerną oszkloną werandę, usytuowaną na betonowych wspornikach, ponieważ teren był tutaj podmokły i mało stabilny. Jeszcze dzisiaj niektórzy mieszkańcy Węgiel czy Żukowa mówią, że idą wędkować na „sztremung”.

Od tego miejsca tor wodny prowadził w linii prostej, przy zachodnim brzegu jez. Druzno. Po przepłynięciu obok Zatoki Elbląskiej (niem. Elbinger Wyck) dochodził w pobliże osad Węgle i Żukowo, gdzie znajdował się znany lokal wycieczkowy „Trzy Róże” (niem. Drei Rosen), który prowadził Herbert Baldt. Do tego lokalu od głównego szlaku wodnego wykonano boczny tor wodny, który na wysokości Żukowa ponownie łączył się z torem głównym. Wspomniany lokal wycieczkowy „Trzy Róże” był ulubionym i najczęściej odwiedzanym nad jez. Druzno. Przybywali tu nie tylko mieszkańcy Elbląga i okolicy, ale również mieszkańcy z okolic Dzierzgonia, Malborka i Sztumu (Węgle i Żukowo należały przed 1945 r. do powiatu malborskiego). Docierano tutaj w różny sposób: żaglówkami, kajakami, rowerami oraz pieszo. Łodzie motorowe na ogół nie cumowały przy przystani obok lokalu „Trzy Róże”, by nie hałasować i nie zakłócać ciszy wycieczkowiczom. Ponadto głębokość była tutaj niewielka, a sam lokal leżał 1 m n.p.m. W zajeździe „Trzy Róże” oferowano dobre ciasta i napoje, a od czasu do czasu na werandzie podcieniowej przygrywał do tańca zespół. Po takim interesującym antrakcie wycieczkowicze płynęli dalej w stronę kanału lub wracali do Elbląga. Po wojnie do tych tradycji już nigdy nie wrócono. Jeszcze niedawno nad wejściem widoczny był cień po dawnym napisie Drei Rosen, ale werandę przemalowano w dosyć obskurny sposób i napis ten zniknął. Ciekawa jest konstrukcja tego domu. Został zbudowany z drewna, z ozdobnym podcieniem (niem. Vorlaube), na wysokiej, kamiennej podmurówce, ze stropem kolankowym (niem. Kniestock), lukarnami i zdobieniami (niem. Laubzekin), na dachu podcienia oraz szczytach, wyciętymi piłą „laubzegą”. Zachodni szczyt zbudowany jest z cegły jako ściana ogniowa (niem. Brandmauer). Dom jest integralną częścią zagrody.

Dzisiaj przed dawnym lokalem „Trzy Róże” znajduje się tzw. „Rybaczówka”, czyli baza rybacka Polskiego Związku Wędkarskiego. Obok niej tryska woda ze studni artezyjskiej. Niestety, siedziba tej bazy przysłania w znacznym stopniu widok (i to zarówno z trasy S7, jak i z jez. Druzno) na lokal „Trzy Róże”.

Niedaleko stąd funkcjonował w Węglach tartak, gdzie przecierano drewno dostarczane przez flisaków operujących na kanale. Stał również wiatrak holenderski, który w odróżnieniu od wiatraków typu „koźlak” i „paltrak” miał ruchomą głowicę. We wschodniej części wsi stoi dawny budynek młyna, wymurowany z czerwonej cegły i opatrzony datami: 1859-1933. Czytelne są na nim resztki napisu z nazwą miejscowości Wengeln. W południowo-wschodniej części wsi znajduje się murowany budynek szkoły z ryglowym szczytem wzniesiony w 1911 r.

Jeszcze po pierwszej wojnie światowej na brzegach jez. Druzno funkcjonowało kilkanaście wiatraków odwadniających (niem. Windentwässerungsmühle). Jeden z nich działał także w Węglach. Nieco dalej, w kierunku wejścia w rynnę Kanału Oberlandzkiego (Elbląskiego), przy ujściu rzeki Dzierzgoń (Dzierzgonki) do jez. Druzno, stała kolejna gospoda, która zwała się „Ostatni Grosz” (niem. Zum letzten Groschen). Mówiono wówczas, że był to ulubiony lokal (niem. Stammlokal) flisaków, w którym przepijali oni swoje ciężko zarobione pieniądze. Po lokalu tym nie ma dzisiaj śladu, ale jeszcze na powojennych mapach można było znaleźć oznaczenie tego siedliska jako „Groszki”.

Obecnie Węgle-Żukowo są sołectwem i stanowią jedną wieś.

Lech Słodownik

Elbląg, 22 listopada 2017 roku

Baza PZW Węgle Żukowo 01Baza PZW Węgle Żukowo 01