Obiekty Szlaku Kanału Elbląskiego - most ceglany w Czulpie

Utworzono .

most w Czulpie i dom Stenkeego 2017 JG 02

Most oraz miejsce zamieszkania i pracy inż. Steenkego w Czulpie

Jedno z ciekawszych miejsc na szlaku Kanału Elbląskiego, związane z historią Polski oraz działalnością i życiem inż. G. J. Steenkego, twórcy koncepcji, autora projektu oraz kierownika budowy, a później administratora tej drogi wodnej.

Na granicy administracyjnej Małdyt i Wilamowa (dawna osada młyńska Czulpa), na drodze wojewódzkiej nr 519 z Zalewa do Morąga, około 1 km od zjazdu z drogi ekspresowej S7 znajduje się przeprawa drogowa (km 21,2 kanału).

Kamienny most (jednoprzęsłowy, sklepiony) wybudowano w 1856 r. Postawiono go w miejscu starszej konstrukcji. Przed obecnie trwającą przebudową miał on następujące parametry: dł. 11,50 m, szer. 8,20 m, a światło 7,00 m. Czulpski most do czasu prac modernizacyjnych utrzymał kształt z poł. XIX w. Jego ściany czołowe i przyczółki wymurowano z kamienia granitowego, a sklepienie wykonano z cegły, podobnie jak oryginalne barierki. Nowy most o nośności 50 t będzie oddany do użytku wraz z ukończeniem remontu drogi na odcinku Małdyty-Morąg.

Czulpa swoje znaczenie w przeszłości zawdzięczała strategicznemu położeniu. Był tu wąski i zabagniony przesmyk między Rudą Wodą i Sambrodem, połączony strumieniem, przy którym usytuowano młyn wodny. Przebiegał tędy trakt z Morąga przez Zalewo do Dzierzgonia. 20 lipca 1410 r. nocował w Czulpie, w drodze z wiktorii grunwaldzkiej pod Malbork, król Władysław Jagiełło. Znaczenie militarne tego miejsca docenił Napoleon. 6 czerwca 1807 r., w trakcie kampanii letniej w Prusach Wschodnich rozkazał swoim wojskom utrzymać pobliski Morąg i w razie potrzeby szukać schronienia poza cieśniną Czulpa, na drodze z Zalewa do Morąga. Dzień po noclegu w Zalewie Napoleon podróżując na miejsce przyszłej bitwy pod Frydlandem, przesiada się przed Czulpą z karety na wierzchowca i dalej jedzie konno w eskorcie szwadronu gwardii cesarskiej. Wzgórze, gdzie to się zdarzyło, nazywano później Górą Napoleona. Wraz z cesarzem podążyły liczne oddziały wielkiej armii. Dwa dni później maszerowali tędy z Zalewa w stronę Morąga żołnierze legii poznańskiej na czele z gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim.

Wieś jako osadę młyńską założyli krzyżacy w 1345 r. Od najdawniejszych czasów aż do momentu rozpoczęcia budowy Kanału Oberlandzkiego funkcjonował tu młyn wodny. Wraz z budową kanału uległ zmianie charakter Czulpy - z osady młyńskiej na centrum komunikacyjne. W miejsce dawnego młyna powstał zajazd, który cieszył się powodzeniem flisaków i marynarzy przemierzających kanał lub cumujących w tutejszym porcie przeładunkowym. Mieściła się też tutaj stacja pocztowa. Otynkowany budynek zajadu stoi do dziś (przy drodze prowadzącej od mostu wzdłuż zachodniej strony kanału do jeziora i dawnego portu). Przy wjeździe na podwórze leżą kamienne koła młyńskie. Z tyłu stoi zbudowany z pruskiego muru budynek gospodarczy.

Z racji centralnego położenia Czulpy na szlaku przyszłego Kanału Oberlandzkiego, inż. Steenke ulokował tu biuro budowy kanału. Potem zamieszkał jako jego administrator w okazałym budynku przypominającym podmiejską willę. Znalazła w nim miejsce również siedziba i zakład Inspekcji Budowy Kanału, a później Budownictwa Wodnego. W 1851 r. odwiedził inż. Stenkeego w Czulpie król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Inż. Steenke przebywał w Czulpie od ok.1850 do 1875 r. Budynek Stenkeego spłonął podpalony przez Sowietów w 1945 r. Zachowała się natomiast strażnica wodna nad brzegiem kanału.

W 1959 r. przez Czulpę przepływała wyprawa kajakowa duszpasterstwa akademickiego z Krakowa z najznamienitszym polskim turystą, ówczesnym ks. biskupem pomocniczym diecezji krakowskiej Karolem Wojtyłą. Młodzi ludzie wraz ze swoim duchownym płynęli wtedy z Elbląga do Ostródy i nad Jeziorak.

Obecnie dawna Czulpa podzielona jest między dwie miejscowości: Małdyty i Wilamowo (granicą jest kanał). Po stronie małdyckiej znajduje się przystań statków pasażerskich kursujących po kanale a także plaża z polem namiotowym nad jeziorem Ruda Woda.

Kazimierz Skrodzki

most w Czulpie i dom Stenkeego 2017 JG 01

03. Nowa zabudowa przy Pl. Wolności Elbląg fot. R.Kowalski male03. Nowa zabudowa przy Pl. Wolności Elbląg fot. R.Kowalski male