150 lat Kanału Elbląskiego

Utworzono .

b_150_100_16777215_00_images_stories_2.hiu.png31 sierpnia 2010 roku minie 150 lat od uruchomienia Kanału Elbląskiego. Oto jak początki budowy Kanału Elbląskiego opisuje Pan Henryk Plis w swojej książce "Historie i uroda obszaru Kanału Elbląskiego":

" Budowa Kanału Elbląskiego

Pierwszy element obecnej struktury Kanału Elbląskiego, tzw. Kanał Dobrzycki został wykonany w latach 1331–1334 przez Prusów na zlecenie mieszczan Zalewa, za pozwoleniem komtura dzierzgońskiego Günthera von Schwarzburg (w 1309 roku był on dowódcą oddziału zakonnego, który dokonał rzezi mieszkańców Gdańska). Przywilej komtura pozwalał na korzystanie z kanału tylko mieszkańcom Zalewa. Kanał Dobrzycki połączył jezioro Ewingi z jeziorem Jeziorak odcinkiem o długości około 2400 metrów. Był to pierwszy sztuczny kanał na tym terenie.

Z Jezioraka, rzeką Iławką o długości 17,5 kilometra było spławne połączenie z Drwęcą i dalej z rzeką Wisłą i Bałtykiem. Szlak rzeki Drwęcy stanowił ważną arterię komunikacyjną najpierw dla plemion pruskich, a później dla Zakonu. Kilkakrotnie poprawiany i powiększony Kanał Dobrzycki jest do dziś czynnym odcinkiem Kanału Elbląskiego. Myśl o zbudowaniu arterii wodnej, która połączy Pojezierze Iławskie z Bałtykiem zaprzątała ludzi już od czasów krzyżackich. Na tym terenie były nadwyżki zboża, którym Zakon handlował z całą Europą, a jego sprzedażą zajmowało się dwóch specjalnych urzędników u Wielkiego Mistrza. Duże ilości zboża kupowała Anglia.

Do realizacji przyjęto projekt inżyniera Jerzego Jakuba Steenke – specjalisty robót wodno – budowlanych, który był inspektorem od grobli i wałów w służbie króla Prus w randze radcy budowlano – wodnego. Dokumentację Kanału Elbląskiego, inż. Steenke wykonał w latach 1837–1844. Znalazł on sposób na sforsowanie przeszkód między jeziorami: Drwęckim, Ilińskim, Ruda Woda, Sambród, Piniewskim i Drużnem. Różnicę poziomów wynoszącą 95,5 metra zniwelował za pomocą kilku równi pochyłych. O realizacji tej inwestycji miało zadecydować ponoć poparcie ówczesnego władcy Prus, króla Fryderyka Wilhelma III (1797–1840). Obszar Kanału Elbląskiego położony w prowincji Prusy Wschodnie (granica prowincji biegła na jez. Jeziorak na wysokości Siemian) po wybudowaniu tej inwestycji zyskuje nazwę Oberlandu.

Rozpoczęcie budowy planowane było na 15 października 1844 roku w Miłomłynie, w dzień urodzin ówczesnego króla Prus Fryderyka Wilhelma IV (1795–1861), ale nie zakończono wszystkich prac przygotowawczych przez kołodziejów, stolarzy oraz kowali, którzy wykonywali taczki. Dzień 28 października 1844 roku stał się świętem dla całego Miłomłyna. Po godzinie 10:00 przy punkcie oznaczonym flagami, skąd kanał miał się rozwidlać na dwie odnogi (w kierunku Iławy i w kierunku Ostródy) zebrali się uczestnicy pochodu z Miłomłyna: burmistrz Johann Friedrich Sackolowski, inż. Jerzy Jakub Steenke, landrat Kuehnast z Ostródy, superintendent – pastor Brachvogel z Miłomłyna oraz posiadacze ziemscy z okolic, dostojnicy z Ostródy, rajcowie i magistrat Miłomłyna, miejscowe bractwo kurkowe, młodzież szkolna z nauczycielami oraz rzesza gapiów przybyła pieszo i wozami.

Najpierw mowę wygłosił pastor Brachvogel, potem przemówił landrat Kuehnast, który przedstawił przebieg spraw związanych z budową kanału, podziękował inż. Steenke oraz podkreślił łaskawość i przychylność króla, następnie poprosił inż. Steenke o rozpoczęcie prac. Ten wygłosił kilka zdań, w których podziękował łaskawości króla za zlecenie wykonania przezeń tej budowy, wziął przygotowaną łopatę i wykonał nią trzy sztychy, po nim trzy sztychy wykonali landrat Kuehnast, burmistrz Miłomłyna oraz kilku zaproszonych gości. Tę wykopaną ziemię, skarbnik miejski Liedtke przewiózł taczką parę kroków dalej i tam miała pozostać na zawsze. Następnie landrat ostródzki wykrzyknął na cześć króla trzykrotnie „Wiwat!” w czym wtórowali mu uczestnicy uroczystości.

Bractwo kurkowe oddało salwę honorową, następnie uczyniły to działa. Później odśpiewano trzy zwrotki pieśni kościelnej „Dziękujemy Bogu wraz”, po niej odśpiewano pruski hymn królewski „Chwała Ci w wieńcu zwycięstwa” i nastąpił powrót gości do domu kupca Draegera na uroczysty obiad. Na placu budowy pozostali jednak robotnicy, którzy kontynuowali prace. Uroczysty dzień w Miłomłynie zakończyła skromna zabawa taneczna. Łopatę, którą wykonano pierwszy sztych miano zaopatrzyć w odpowiedni napis i przechowywać w archiwum w Miłomłynie.

Ilość robotników wzrosła później do 1200. Pochodzili oni głównie z powiatów ostródzkiego, morąskiego, lubawskiego i braniewskiego, kilka osób było z Elbląga. Zarobek był niski, wynosił 10–14 groszy srebrnych dziennie, a utrzymanie i wyżywienie dzienne robotnika to koszt 6–7 groszy.

Tak rozpoczęto budowę kanału, który po robotach wykończeniowych był oddawany etapami: Zalewo – Miłomłyn - 1850 rok, do Karczemki - 1851 rok, Karczemka – Elbląg - 1860 rok, Miłomłyn – Ostróda - 1872 rok, ostatni odcinek boczny Ostróda – Stare Jabłonki - 1876 rok. W ten sposób powstał Kanał Elbląski, który mimo upływu lat do dziś zadziwia świat.".

Publikacja "Historie i uroda obszaru Kanału Elbląskiego" została wydana w 2007 roku przez LGD Kanału Elbląskiego. Jej autorem jest Pan Henryk Plis, recenzentem dr Ryszard Sajkowski.

Publikacja jest dostępna  w zakładce www.kanal-elblaski-lgd.pl/Pliki/Publikacje/Historie i uroda obszaru Kanału Elbląskiego, Elbląg 2007

S.Pańczuk